Modern hayatın getirdiği stres, kaygı ve bitmek bilmeyen “mükemmel olma” çabası ruhsal sağlığımızı zorlayabiliyor. Geleneksel yöntemlerin aksine, olumsuz düşünceleri yok etmeye çalışmak yerine onlarla olan ilişkimizi değiştirmeyi hedefleyen Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), son yılların en etkili psikoterapi yaklaşımlarından biri olarak öne çıkıyor. Konya’da psikoloji uzmanları tarafından kullanılan psikoterapi tekniklerindendir.
Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) Nedir?
ACT (Acceptance and Commitment Therapy), üçüncü dalga bilişsel davranışçı terapiler arasında yer alan, bilimsel temelli bir yaklaşımdır. Temel amacı, bireyin kaçınmak istediği acı verici duygu ve düşünceleriyle savaşmak yerine, onları olduğu gibi kabul etmesini ve hayatını kendi değerleri doğrultusunda inşa etmesini sağlamaktır.
ACT, “mutluluk her zaman pozitif hissetmektir” yanılgısını yıkarak, zorlukların da yaşamın bir parçası olduğunu savunur.
ACT’nin 6 Temel İlkesi ve Psikolojik Esneklik
ACT, psikolojik esneklik kavramı üzerine kuruludur. Bu esnekliği kazanmak için şu altı süreç üzerinde çalışılır:
- Kabul (Acceptance): İstenmeyen duygu ve düşünceleri kontrol etmeye çalışmadan, onlara zihinde yer açmak.
- Bilişsel Ayrışma (Cognitive Defusion): Düşüncelerin sadece birer “kelime” veya “imgeden” ibaret olduğunu fark etmek; onlara mutlak gerçekmiş gibi inanmayı bırakmak.
- Şimdiki Anla Temas (Being Present): Geçmişin pişmanlıkları veya geleceğin kaygıları yerine “şu an”a odaklanmak.
- Gözlemleyen Benlik (Self-as-Context): Duygularımız ve düşüncelerimiz değişse de, tüm bunları fark eden “değişmez bir benlik” olduğunu kavramak.
- Değerler (Values): Hayatta sizin için gerçekten neyin önemli olduğunu (aile, dürüstlük, gelişim vb.) netleştirmek.
- Kararlı Eylem (Committed Action): Belirlenen değerler doğrultusunda, zorluklara rağmen somut adımlar atmak.
Kabul ve Kararlılık Terapisi Hangi Durumlarda Etkilidir?
Araştırmalar, ACT’nin geniş bir yelpazede başarı sağladığını göstermektedir. Özellikle şu alanlarda sıkça tercih edilir:
- Anksiyete ve Kaygı Bozuklukları: Kaygıdan kaçmak yerine onunla yaşamayı öğrenmek.
- Depresyon: Değerli bir yaşam için harekete geçme motivasyonu kazanmak.
- Kronik Ağrı Yönetimi: Fiziksel acının yarattığı psikolojik yükü hafifletmek.
- İş Stresi ve Tükenmişlik: Profesyonel hayatta esneklik geliştirmek.
- Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Tekrarlayan düşüncelerle olan bağı zayıflatmak.
Unutmayın: ACT’nin hedefi semptomları tamamen yok etmek değil, o semptomlarla birlikte anlamlı ve zengin bir yaşam sürebilmenizi sağlamak için destek olmaktır.
Neden Bir Uzmandan Destek Almalısınız?
Kendi başınıza farkındalık egzersizleri yapsanız da, ACT süreci derin deneyimsel alıştırmalar ve metaforlar içerir. Uzman bir psikolog/klinik psikolog eşliğinde yürütülen seanslar, zihninizin size kurduğu tuzakları fark etmenize ve hayatınızın kontrolünü elinize almanıza yardımcı olur.
*** Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Uzman teşhis ve tedavisinin yerine geçmez.
