Toksik İlişki Nedir?
Toksik ilişki ifadesi, ilk defa 1995 yılında Lillian Glass tarafından “Toxic People” kitabında kullanılmıştır. Toksik ilişki, taraflardan birinin diğerine zarar verdiği, sağlıksız dinamiklerin bulunduğu bir ilişkidir. Bu tür ilişkiler genellikle duygusal, zihinsel hatta fiziksel zarar verebilir. Toksik ilişki, taraflardan biri yada ikisinin de saygı görmediği, küçük görüldüğü, değer verilmediği, manüple edildiği, duygusal yada fiziksel şiddete maruz kaldığı, güven duygusunun kaybolduğu bir ilişki türüdür. Başlangıçta kolayca fark edilmeyebilir ancak uzun vadede ciddi duygusal yaralara neden olabilir.
Toksik ilişki problemlerinin çözümünde psikolojik terapi desteği faydalı olabilmektedir. Toksik ilişki problemlerinin çözümü ile kişilerin daha sağlıklı birliktelikler ile yoluna devam etmesinde veya olmuyorsa toksik ilişkiyi bitirme noktasında psikolojik destek sağlık bir süreç atlatmak adına büyük yararlar sağlayabilmektedir. Her ilişkide bazı problemler olabilir. İlişkinin toksik ilişki olup olmadığı noktasında karar vermek için bile psikolojik destek almak önemlidir.
Toksik İlişkilerde Görülen Belirtiler :
Toksik ilişkiler de aşağıdaki belirtiler görülmektedir. Konya da psikolog olarak bizden destek alan danışanlarımıza da ifade ettiğimiz gibi, Toksik ilişkilerde görülen belirtilerin bazıları normal ilişkilerde de az da olsa görülebilmektedir. Bir ilişkinin toksik seviyede olması için hüküm vermeden önce toksik ilişkilerde yaşanan birden çok belirtilerin, sürekli hale gelmiş olması önemli bir tespittir. Konya da danışanlarımız bazen bu belirtilerden bir kaçını yaşayabilmekte, çift terapi ile karşılıklı anlayış ile sorunlar çözülebilmektedir.
Toksik İlişkilerde Psikolojik ve Duygusal Belirtiler
- Sürekli eleştirilmek: Toksik ilişkilerde, partnerinizin sizi sürekli küçümsemesi, birlikte iken yada başkalarının önünde sizi aşağılıyor ya da hatalarınızı yüzünüze vuruyor olması toksik ilişki belirtileri arasındadır. Makul bir üslup ile bazı konularda azda olsa eleştirilmek sağlık bir durum iken, eleştirilerin sürekli, acımasız ve küçük düşürücü bir şekilde olması toksik bir tavırdır.
- Manipülasyon: Toksik ilişkilerde ki önemli bir belirti de karşı tarafın, manipülasyon yaparak, suçluluk duygusu yaratması, sizi kontrol etmek için olayları çarpıtması, bir anda sorunlu iken sizi sorunlu gibi hissettirerek, savunmaya geçmenize sebep olmasıdır.
- Gerçekliği Saptırma – Gaslighting : Sizin kendinize olan algınızı, benliğinizi, haklılığınızı sorgulatmak için “sen delirdin”, “öyle olmadı” gibi ifadelerle gerçekliği çarpıtması, toksik ilişki belirtileri arasındadır.
- Aşırı kıskançlık ve kontrol: Belli bir seviyede kıskançlık normal kabul edilebilir. Ama bir ilişki de aşırı derece de telefonunuza, arkadaşlarınıza veya kıyafetinize karışması toksik belirti olarak kabul edilir.
- Destek yerine köstek olma: Sizin başarılarınızı küçümseniyor ya da sizi geliştiren şeylerden uzak tutuluyorsanız, sizin kararlarınızı desteklemiyor kendi yönlendirmelerini kabul etmeniz gerektiği konusunda kontrolcü bir baskı uygulamaya çalışıyorsa bu toksik bir tavır ve davranışa maruz kaldığınızı gösteren diğer bir belirtidir.
- İkide bir Küskün Olma : Toksik ilişkilerde sağlıklı iletişim yerine bir ikide bir uzun süreli küskünlükler, sessizlik ve engellemeler toksik tavırlardır. Küskünlük evli çiftlerde dışarıya da yansıtılıyorsa, karşısındakini suçlu gösterme çabası olarak ortaya çıkan, veya kişiyi hizaya getirme maksadı ile yapılıyor bu küsme eylemleri toksik tavırlardır. Halbuki sağlıklı iletişim ile olmadı psikolog desteği ile süreç daha uygundur.
İlişki Dinamikleriyle İlgili Toksik Belirtiler
- Güven eksikliği: Toksik ilişkiler için çok önemli bir belirti olan güvensizlikte, sürekli yalanlar, gizlilik ve aldatmalar vardır. Güven duygusu birlikteliklerin sağlıklı ve huzur içinde devamı için çok önemlidir. Güven problemini aşmak için Konya’da evlilik ve çift terapisi ile destek alınabilir.
- İletişim sorunları: Toksik ilişkilerde konuşmak imkansız hale gelir; her tartışma bir savaşa dönüşür. Çözüm bulunacağı ümidi kalmayınca devamlı sessizlik tepkisi ortaya çıkabilir.
- Empati eksikliği: Empati söylenmesi kolay ama uygulanması zor bir davranıştır. Bazen kişiler aynı duruma düşmedikçe ne kadar empati kurmaya kalksalar da tam olarak o kişiyi anlamayabilirler. Ama kişinin empati yapmak için çabalaması bile çok değerlidir. Karşı tarafın duygularını anlamaya çalışması saygıyı ve sevgiyi artırabilir. Karşı taraf sizin duygularınızı anlamıyor hiç empati yapmıyor ya da önemsemiyorsa bu durum gerçekten toksik bir belirti ve tavırdır.
- İlişkinin duygusal dengesizliği: İlişkiler her zaman iyi geçmez. Bazı zamanlarda, yanlış anlaşılmalar, çevrenin etkisi altında kalmalar v.b sebepler ile tatsızlıklar olabilir. Hatta öyle dönemler yaşanabilir. Ama bu bir gün çok sevgi dolu, ertesi gün tamamen ilgisiz veya kırıcı olma durumu, ve özellikle bu durumun sürekli tekrar etmesi, toksik ilişki belirtisidir.
Fiziksel ve Sosyal Toksik İlişki Belirtileri
- Sosyal izolasyon: Partneriniz sizi arkadaşlarınızdan ve ailenizden uzaklaştırıyorsa.
- Fiziksel şiddet: Her tür fiziksel zarar (itme, tokat atma, eşyaları fırlatma vs.).
- Kendine olan saygının azalması: İlişki içinde ve bulunduğunuz ortamda kendinizi değersiz, yetersiz veya mutsuz hissetmeye başlamanız toksik tavırlardan kaynaklanan durumlar olabilir.
Toksik İlişkiye Maruz Kalanın Durumu
- Sürekli yorgun, tükenmiş veya mutsuz hissediyor olmak
- Kendini ifade etmekten korkuyor olma ve sessizliğe bürünmek
- Partnerin yanında gerçek “sen” olamadığını hissetmek.
- Değer görmediğini, saygı duyulmadığını, sevilmediğini hissetmek.
- Güven duygusunun kaybolması.
Toksik ilişki de örnek diyaloglar veya çıkış stratejileri
Toksik bir ilişkide yaşanabilecek örnek diyaloglar ve bu tür bir ilişkiden çıkmak için uygulanabilir stratejiler…
Toksik İlişkide Örnek Diyaloglar
1. Manipülasyon ve Suçluluk Yükleme
Sen: “Bugün biraz kendime vakit ayırmak istiyorum.”
Partner: “Demek beni artık sevmiyorsun. Hep kendini düşünüyorsun, ben de bir hiçim yani.”
Amaç: Suçluluk duygusu yaratmak, özgürlüğünü engellemek.
2. Gaslighting (Gerçeği Çarpıtma)
Sen: “Dün bana bağırdın ve çok kırıldım.”
Partner: “Abartma. Senin uydurduğun şeyler bunlar, öyle bir şey olmadı.”
Amaç: Kendi gerçekliğini sorgulatmak.
3. Sürekli Eleştiri
Sen: “Bugün iş yerinde bir projeyi tamamladım, çok mutluyum.”
Partner: “Senin yaptığın işten ne olur ki? Zaten herkes o işi yapabilir.”
Amaç: Özgüveni kırmak, başarıyı küçümsemek.
4- Empati Eksikliği
Sen: “İşler iyi gitmiyor umduğum kazanca ulaşamadım”
Partner: “Zaten yaptığın iş iş değil. Git sana söylediğim işi yap.”
Amaç: İş hayatında olabilecek sorunlar konusunda, empati yaparak anlayışlı olmak yerine kişinin çabalarını ve kendisini değersiz, yetersiz hissetmesine sebep olmak.
Toksik İlişkiden Çıkış için Çözüm Stratejileri
1. Durumu Netleştir: Gerçekle Yüzleş
- Bir günlük tutarak yaşadığın olayları yaz. Manipülasyon ve duygusal şiddet zamanla fark edilmeyebilir. Tespit için faydalı olacaktır.
- “Bu ilişki bana iyi geliyor mu?” sorusuna dürüstçe yanıt ver.
2. Sınır Koy
- Net, sakin ve kararlı bir dille sınırlarını belirle: “Bana bağırarak konuşulmasını kabul etmiyorum.”
- Bu sınırlara uyulmadığında ilişkiyi gözden geçirme zamanının geldiğini unutma.
3. Destek Ağı Kur
- Özellikle güvendiğin bir arkadaşına veya ailene yaşadıklarını anlat.
- Bir psikolog ya da terapistten profesyonel destek almayı düşünebilirsiniz.
4. Adım Adım Uzaklaş
- Çözüm aramıyorsa, bir anda toksik ilişkiden çıkmak zor olabilir. Önce duygusal ve fiziksel mesafe yarat.
- Ortak hesaplar, sosyal medya bağlantıları gibi bağları yavaş yavaş çöz. Toksik ilişkiler illaki eşler arasında olmayabilir. Arkadaşlık, iş çevresi gibi ilişkilerde de olabilir.
5. Net ve Açık Bir Veda
- Özellikle evlilik gibi birlikteliklerde ayrılma konusuna gelmeden önce profesyonel olarak destek almaya ikna edemiyorsan: Konuşma örneği: “Bu ilişki bana zarar veriyor. Sana kötü bir insan demiyorum ama birlikteyken kendimi mutsuz, yetersiz ve kontrol altında hissediyorum. Bu yüzden ayrılma kararı aldım. Bu kararı kendim için veriyorum ve değiştirmeyeceğim.”
6. Sonrası İçin: İyileşme Süreci
- Toksik ilişki de psikolojik destek alma girişimleri gibi gerekli çabaları gösterdikten sonra ayrıldı isen etkisinin hafiflemesi için kendine zaman tanı.
- Üzerine düşeni yaptı ise ayrılıktan dolayı suçluluk hissetme; çözüme ulaştırılamayan toksik bir ilişkiden çıkmak, başarısızlık değil, sağlıklı bir tercihtir.
- Duygularını ifade etmek için yazmak, spor yapmak veya hobi edinmek iyileştirici olabilir.
Toksik İlişkiler için Psikolojik Destek
- İlişkimiz toksik bir ilişki mi? Okuduklarımdan, izlediklerimden toksik bir ilişkimiz var şeklinde teşhisi kendim koyup ayrılmalı mıyım? Her ilişkide toksik belirtilerden bazılar olabilir. Bu noktada sizin kendi kendinize teşhis koymanız ciddi sorunlara sebep olabilir.
- Toksik ilişki sorunları psikolog desteği ile çözülebilir mi? Evet çözülebilir? Ama burada en önemli motivasyon kaynağı kişinin kendisinde hata olabileceği ön kabulü ile toksik ilişkinin kaynağı olabileceği veya karşılıklı olarak yanlış toksik davranışlarımız var gibi ve çözüm bulmak için psikolojik yardım almalıyız şeklinde samimi bir yaklaşım olmalıdır.
- Toksik ilişkiden kurtulmak için psikolog desteği gerekir mi? Toksik ilişkilerde maruz kaldığını düşünen kişi, o kişiyi psikolojik yardım almaya bile ikna edemiyorsa böyle bir durumda kendiniz psikolog desteği alabilirsiniz. Bazı fiziki ve psikolojik şiddet ağırlıklı toksik ilişkilerden kurtulma sürecinde psikolojik destek almak, süreci daha kolay atlatmanıza yardımcı olabilir.
*** Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Uzman teşhis ve tedavisinin yerine geçmez.
